Тілдерді дамыту бойынша

Ақмола облысында Қазақстан Республикасында тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2017-2019 жылдарға арналған iс-шаралар жоспарының орындалуы туралы ақпарат

Мемлекеттiк бағдарламаның 3-кезеңiне, яғни 2017-2019 жылдарға арналған облыстық iс-шаралар жоспары облыс әкiмдiгiнiң 10.03.2017 №А-3/78 қаулысымен бекiтiлдi. Аталмыш жоспарда белгiленген 4 негiзгi бағыт бойынша 2017 жылғы және 2018 жылдың I тоқсаны бойынша төмендегiдей iстер атқарылды:

I бағыт. Мемлекеттiк тiлдi меңгеру.

Нысаналы индикатор:

Облыстағы мемлекеттiк тiлдi меңгерген ересек тұрғындардың үлесi(2017 жылы — 70%, 2018 жылы — 74%, 2019 жылы — 78%)

Ақмола облысының аумақтарын дамыту бағдарламасына сәйкес, 2017 жылы 71% құрады.

Бiлiм саласы

Мектепке дейiнгi мекемелер. Бүгiнде облыста 600 мектепке дейiнгi мекеме бар (226 балабақша, 374 шағын орталық). Оларда жалпы саны 36955 бүлдiршiн оқиды, оның 22191-i (60%) қазақ тiлiнде тәрбиеленедi.

Орта мектептер. Биыл облыс бойынша 565 орта мектеп бар, оның iшiнде қазақ мектептерi — 159, аралас мектептер — 219, орыс мектептерi — 187. Оқушылардың жалпы саны — 117830, оның 56451-i, яғни 48%-ы қазақ сыныптарында оқиды. Соңғы үш жылда қазақ сыныптарында оқитын балалар санының серпiнi келесiдей: 2015 жылы — 47%, 2016 жылы — 47,6%, 2017 жылы — 48%;

Колледждер. Қазiр облыста 38 колледж бар (қазақ тiлдi — 1, аралас тiлдi — 27, орыс тiлдi — 10). Оларда оқитын 21351 студенттiң 6250-i, яғни 29,3%-ы қазақ тiлiнде бiлiм алуда.

Тiлдердi оқыту орталықтары. Қазiр облыс бойынша 20 орталық жұмыс iстейдi (17 аудандық, 2 қалалық және облыстық орталық). Олардың барлығында мемлекеттiк тiл үйретiледi, 18-де қазақ тiлiмен қатар ағылшын тiлi үйретiледi.

2016-2017 оқу жылына мемлекеттiк және ағылшын тiлдерiн 4888 тыңдаушы оқыды. Мемлекеттiк тiлдi 4346 тыңдаушы оқыды. Сертификат алғандар саны 1686 тыңдаушы, оның iшiнде 709 — мемлекеттiк қызметшi, 977 — азаматтық қызметкер;

2017-2018 оқу жылында мемлекеттiк және ағылшын тiлдерiн оқитындар саны — 5320 тыңдаушы. Мемлекеттiк тiлдi 4761 тыңдаушы оқуда.

II бағыт. Мемлекеттiк тiлдi көпшiлiктiң қолдануына қол жеткiзу және оның пайдаланылу аясын кеңейту.

Нысаналы индикатор:

мемлекеттiк бұқаралық ақпарат құралдарындағы қазақ тiлiндегi контенттiң үлесiн (2017 жылға қарай — 70%, 2018 қарай — 75%, 2019 жылға қарай — 80%);

БАҚ мониторингi

Облыстағы газеттерде 35 айдар мемлекеттiк тiлдi насихаттауға бағытталған. Облыстық телеарнада берiлетiн барлық хабарлардың 69%-ы, радиода 50%-ы қазақ тiлiнде таратылды. 2017 жылы тiл саясатына қатысты 853 мақала жарияланды. Оның 583-i қазақ тiлiнде, 266-ы орыс тiлiнде, 4-еуi аралас тiлде.

2018 жылдың I тоқсанында тiл саясатына қатысты 178 мақала жарияланды. Оның 121-i қазақ тiлiнде, 57-i орыс тiлiнде.

2017 жылы жеткен жетiстiктiң бiрi облыстық телеарнада хабар тарату уақыты 7 сағаттан 17 сағатқа дейiн ұлғайып, соның нәтижесiнде ашылған 30 шақты жаңа бағдарламаның қатарында мемлекеттiк тiлдi насихаттауға бағытталған «Жәдiгерлер жаңғырығы», «Көкше қаламгерлерi», «Тiршiлiк», «Жұлдыз-ай», «Бойтұмар» атты бағдарламалар көрерменге жол тартты.

Iс-шаралар

2017 жылы «Мемлекеттiк тiл және БАҚ», «Ой-сана», «Тiл мерейi», «Тiл шеберi», «Тiл парасат», «Мемлекеттiк тiл — мемлекеттiк қызметте», «Абай атындағы көркемсөз оқу шеберлерiнiң байқауы», «Туған жердiң атауы сыр шертедi» байқаулары, ақындар мүшәйрасы және Қазақстан халқы тiлдерiнiң күнiне арналған салтанатты жиын өткiзiлдi.

Сондай-ақ, 2017 жылы мемлекеттiк тiлдi насихаттау, мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясын кеңейту мақсатында өңiрдегi ақын-жазушылардың тiл туралы айтқан қанатты сөздерi жазылған жалпы саны 16 билборд орнатылды. 2018 жылдың I тоқсанында облыс бойынша 14 билборд орнатылды (7 билборд облыс орталығында, 7 билборд аудандарда).

Оқыту мәселесi бойынша 2017 жылы Бұланды, Атбасар және Есiл аудандарында көшпелi семинарлар өткiзiлдi.

2018 жылдың I тоқсанында «Рухани жаңғырған ел болудың өзегi — мемлекеттiк тiл» атты облыстық мәжiлiс, «Ақмола облысындағы мемлекеттiк тiл саясатының даму барысы» атты зиялы қауым өкiлдерiмен кездесу, «Көкшетауминводы» кәсiпорынында «Қазақ тiлiн жаңғыртудың жолы — латын әлiпбиiне көшу» атты кiтаптар мен архивтiк құжаттардың көрмесi, «Аудармашы тұлғасы және аудармашылық құзыреттiлiктi қалыптастыру» атты аудармашылардың бiлiктiлiгiн арттыру семинары т.б. мақсатты iс-шаралар ұйымдастырылды.

III бағыт. Қазақстандықтардың тiлдiк мәдениетiн көтеру.

Нысаналы индикаторлар:

Тұрғындардың ономастикалық комиссиялардың жұмысындағы шешiм қабылдау процесiн талқылау кезiнде қоғамдық қолжетiмдiлiк пен ашықтық қағидаттарының сақталуына қанағаттанушылық дәрежесi (2017 жылы — 83%, 2018 жылы — 85%, 2019 жылы — 87%)

Көрнекi ақпараттың пайдаланылуын бақылаудың өңiрлердi қамту дәрежесi(2017 жылы — 60%, 2018 жылы — 75%, 2019 жылы — 90%)

Ономастика және көрнекi ақпарат құралдары

2017 жылғы 13 мамырда Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң №261 қаулысымен Ақмола облыстық филармониясына-Үкiлi Ыбырайдың, Ұлттық спорт түрлерiнен облыстық балалар мен жасөспiрiмдер спорт мектебiне-Балуан Шолақтың, Көкшетау қаласының №18 орта мектебiне-Сәкен Жүнiсовтiң, №3 Ақкөл орта мектебiне-Жайық Бектұровтың, Еңбекшiлдер ауданы Сәуле орта мектебiне-Шәрәпи Әлжановтың, Қорғалжын ауданындағы Дружба орта мектебiне-Ақтан Төлеубаевтың, Ерейментау ауданындағы Малтабар орта мектебiне-Перуаш Кәрiмовтiң есiмi берiлдi.

Сондай-ақ Ерейментау қаласының № 2 орта мектеп-лицейiне — Насыр Смағұловтың, №3 Аршалы орта мектебiне — Жұмабек Тәшеневтiң есiмiн беру туралы Қазақстан Республикасы Үкiметi қаулыларының жобасы Премьер- Министрдiң Кеңсесiне тапсырылды.

Ақмола облысындағы ономастикалық жұмыстар Қазақстан Республикасы Президентi Әкiмшiлiгiнiң берген тапсырмасына сәйкес жүргiзiлуде, яғни идеологиялық тұрғыдан ескiрген, қайталанатын атауларды тарихи жер-су атаулары және ұлттық танымға жақын дәстүрлi атаулармен өзгертiп, кiсi есiмдерiмен атау мәселесiне мейлiнше шектеу қойылуда.

Ақмола облыстық ономастика комиссиясының қорытындысы негiзiнде 196 атау қайта аталса, 110 жаңа көшеге атау берiлдi. Атап айтқанда, идеологиялық тұрғыдан ескiрген және мағынасыз атаулар қазiргi заман талабына сай, қазақтың тұрмысына, салт-дәстүрiне, өнерi мен мәдениетiне сәйкес атаулармен және елдi мекендердiң тарихи атауларымен өзгертiлдi. Мысалы, Қорғалжын ауданының Коммунар ауылдық округi Майшұқыр ауылдық округiне, Ақкөл ауданының Минское, Виноградовка ауылдары Сазды бұлақ, Кемеркөл сияқты тарихи атауларға ауыстырылды. Сонымен қатар Октябрьская, Комсомольская сияқты көшелер Тәуелсiздiк, Желтоқсан тәрiздi атаулармен өзгертiлдi.

Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2017 жылғы 13 желтоқсандағы № 605 Жарлығына сәйкес Еңбекшiлдер ауданы Бiржан сал ауданы болып қайта аталды.

2018 жылғы 12 наурызда Көкшетау қаласының 27 көшесi мен 1 шағын ауданын қайта атау туралы Республикалық ономастика комиссиясының оң қорытындысы берiлдi.

2018 жылғы 16 наурызда Көкшетау қаласының 41 көшесiн қайта атау туралы мәселе Ақмола облыстық мәслихатының кезектi сессиясында мақұлданды.

Ақмола облысының Көкшетау, Степногорск қалалары мен Атбасар, Ақкөл, Жақсы, Целиноград аудандарының мәдениет және тiлдердi дамыту бөлiмдерi қаланың (ауданның) жеке кәсiпкерлерi арасында (сауда орындары, жарнама агенттiктерi, шаштараз, асхана, қоғамдық көлiк мекемелерi өкiлдерi) «Қазақстан Республикасындағы тiл туралы» ҚР Заңының сақталуы жөнiнде түсiндiру жұмыстарын жүйелi жүргiзедi.

Сондай-ақ деректемелер мен көрнекi ақпарат тiлiне қойылатын талаптар туралы әдiстемелiк көмек көрсетiледi.

Ақмола облысының тiлдердi дамыту басқармасы 2018 жылдың басында Facebook, Instagram және WhatsApp әлеуметтiк желiлерiнде «Жарнамаға жайбарақат қарама!» атты акция жариялады. Акция мақсаты — «Қазақстан Республикасының Тiл туралы» Заңының талаптарын бұзған және мемлекеттiк тiлде сауатсыз жазылған жарнамалар мен көрнекi ақпараттарды түзету жұмыстарын жүргiзу.

Аталмыш акция аясында 2018 жылдың 1-тоқсанында WhatsApp мессенджерiне көрнекi ақпараттардағы емлелiк қателер мен заңға қайшы бұзушылықтар туралы 14 өтiнiш келiп түстi. Нәтижесiнде, 8 сыртқы жарнама алынып тасталды, 4 жарнама түзетiлдi, қалған 2 жарнама түзетiлуде. Осы бағыттағы жұмыс жалғасуда.

Iс жүргiзу

Мемлекеттiк органдардан қазақ тiлiнде шығатын iсқағаздардың үлесi:

2017 жылы 98,5 % құрады;

2018 жылдың I тоқсаны бойынша 98,3 % құрады;

Тексерiс мәселесi

2017 жылы Көкшетау қаласының 2 мемлекеттiк мекемесiнде, Степногорск қаласының 8 мемлекеттiк мекемесiнде, Есiл ауданының 8 мемлекеттiк мекемесiнде ҚР «Тiл туралы» Заңы тексерiлдi. Тексерiс қорытындысы бойынша заң талаптарын бұзған 8 лауазымды тұлға тәртiптiк жауапкершiлiкке тартылды.

IV бағыт. Қазақстандағы лингвистикалық капиталды дамыту.

Нысаналы индикаторлар:

Облыстағы орыс тiлiн меңгерген ересек тұрғындардың үлесi (2017 жылы — 82,9%, 2018 жылы — 83,6%, 2020 жылы — 84,3%)

Облыстағы үш тiлдi (мемлекеттiк, орыс және ағылшын) меңгерген тұрғындардың үлесi (2017 жылы — 4,5%, 2018 жылы — 5%, 2019 жылы — 5,5%)

Облыстағы ағылшын тiлiн меңгерген тұрғындардың үлесi (2017 жылы — 7%, 2018 жылы — 8%, 2019 жылы — 9%)

этно-мәдени бiрлестiктер жанындағы қазақ және ана тiлдерiн оқытатын курстармен қамтылған этностардың үлесi (2017 жылы — 25%, 2018 жылы — 26%, 2019 жылы — 27%)

Ақмола облысының аумақтарын дамыту бағдарламасына сәйкес облыстағы үш тiлдi (мемлекеттiк, орыс және ағылшын) меңгерген тұрғындардың үлесi 2017 жылы 4,5% құрады, ал облыстағы ағылшын тiлiн меңгерген тұрғындардың үлесi 2017 жылы 7,1% құрады.

Этнос тiлдерiн оқыту

Облысымызда этностардың туған тiлiн оқуы үшiн барлық жағдай жасалған. «Шаңырақ» тiлдердi оқыту мектебiнде 7 тiл, яғни қазақ, орыс, поляк, немiс, кәрiс, татар, армян, чуваш тiлдерiнен мектеп оқушыларына дәрiс берiледi. Әрбiр топқа ана тiлi, қазақ тiлi және елтану пәндерiнен сабақ берiледi. 2017-2018 оқу жылында 7 топта 200 оқушы өз тiлдерiнен бiлiм алуда. Сондай-ақ, Бурабай ауданында немiс тiлi, Сандықтау ауданында немiс және шешен тiлдерi үйретiлсе, Степногорск қаласы, Қорғалжын және Жарқайың аудандарында этнос өкiлдерiне қазақ тiлiнен дәрiс берiледi.

Құрылған күні: 19.10.2015 12:59
Жаңартылған күні: 11.04.2018 11:09
Қаралым саны: 2841

Қаз Рус Eng